Pierwsze zwroty po uzbecku – powitania, podziękowania i grzeczności

Czas czytania: ok. 2 min · Aktualizacja: 27.10.2026

Kilka grzecznych słów w języku gospodarzy potrafi zdziałać cuda. W Uzbekistanie gościnność jest sprawą honoru, a przybysz, który przywita się po uzbecku, od razu zyskuje sympatię rozmówcy. W tym artykule zebraliśmy zwroty, od których warto zacząć. Każdy podajemy w łacince, czyli oficjalnym alfabecie, i w cyrylicy, którą wciąż często widać na szyldach, w książkach i gazetach.

Powitania

Najważniejsze uzbeckie powitanie to Assalomu alaykum (Ассалому алайкум). Dosłownie znaczy „pokój z wami” i pasuje w każdej sytuacji: w sklepie, w urzędzie, na ulicy, przy spotkaniu ze starszą osobą. Odpowiada się na nie słowami Vaalaykum assalom (Ваалайкум ассалом).

Wśród znajomych i rówieśników wystarczy krótkie Salom (Салом), czyli „cześć”. Gdy kogoś witamy w domu lub w nowym miejscu, mówimy Xush kelibsiz (Хуш келибсиз) – „witamy, miło, że przyszedłeś”.

Powitaniu często towarzyszy gest: prawa dłoń przyłożona do serca i lekki skłon głowy. To wyraz szacunku i serdeczności. Jeśli rozmówca tak zrobi, warto odpowiedzieć tym samym.

Jak się masz?

Po powitaniu prawie zawsze padają pytania o samopoczucie, rodzinę i zdrowie. Najczęstsze z nich to Qalaysiz? (Қалайсиз?) – „Jak się Pan/Pani ma?”. Odpowiedź brzmi zwykle Yaxshi, rahmat (Яхши, раҳмат) – „Dobrze, dziękuję”. Między znajomymi można zapytać krócej: Qalaysan? Różnica jest podobna jak w polskim „Pan” i „ty”: forma z -siz jest uprzejma, a forma z -san poufała.

Dziękuję i proszę

Rahmat (Раҳмат) – dziękuję,
Katta rahmat (Катта раҳмат) – bardzo dziękuję, dosłownie „wielkie dzięki”,
Arzimaydi (Арзимайди) – nie ma za co,
Iltimos (Илтимос) – proszę, gdy o coś prosimy.

„Iltimos” stawia się zwykle na końcu prośby, na przykład „Choy, iltimos” – „Herbatę, proszę”. Herbata, czyli choy (чой), to zresztą symbol uzbeckiej gościnności. Gospodarz nalewa ją do czarki tylko do połowy i dolewa wiele razy, bo pełna czarka mogłaby oznaczać, że gość powinien już wyjść.

Przepraszam

Słowo Kechirasiz (Кечирасиз) znaczy zarówno „przepraszam”, gdy coś zrobiliśmy nie tak, jak i „przepraszam, czy mogę zapytać”, gdy zaczepiamy kogoś na ulicy. Przyda się też zdanie Tushunmadim (Тушунмадим) – „nie zrozumiałem” oraz prośba Sekinroq gapiring, iltimos – „proszę mówić wolniej”.

Tak, nie i przedstawianie się

Ha (Ҳа) – tak,
Yoʻq (Йўқ) – nie,
Ismingiz nima? (Исмингиз нима?) – Jak masz na imię?,
Mening ismim Anna (Менинг исмим Анна) – Mam na imię Anna,
Tanishganimdan xursandman – Miło mi cię poznać.

Pożegnania

Najprostsze pożegnanie to Xayr (Хайр), czyli „do widzenia”. Osoba, która wychodzi, często mówi do zostających Yaxshi qoling – dosłownie „zostańcie w dobrym zdrowiu”.

Zwracanie się do innych

Do starszych osób zwraca się z dużym szacunkiem. Często dodaje się do imienia słowa aka (starszy brat) albo opa (starsza siostra), nawet jeśli nie łączy nas żadne pokrewieństwo. „Rustam aka” to po prostu uprzejmy sposób zwrócenia się do pana Rustama.

Ćwicz z nami

Zwroty najlepiej utrwalać na głos, kilka razy dziennie. Jeśli chcesz zobaczyć, jak dane słowo wygląda w drugim alfabecie, wklej je do transliteratora. Słówka powtórzysz w fiszkach uzbeckich, a liczby – w przeliczniku Liczebniki uzbeckie.